FANDOM


'
Kraków1

Wawel

'
Zamek Królewski w Krakowie.

Historia WaweluEdytuj

Wapienne wzgórze, u którego stóp leniwie płyną wody Wisły, objęte było osadnictwem już kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Zarówno dzisiejszy turysta jak i mieszkańcy Krakowa nie zdają sobie sprawy z faktu, że w czasach gdy powstawała potężna siedziba władców piastowskich, rozbudowywana w wiekach następnych przez kolejnych królów Rzeczypospolitej, otoczenie wzgórza wawelskiego wyglądało zupełnie inaczej niż obecnie.

Rozwój osadnictwa na obszarze dzisiejszego Krakowa został w dominującym stopniu zdeterminowany przez topografię terenu, na którą składały się wapienne wzgórza i wzniesienia Jury Krakowsko-Częstochowskiej, rozdzielone zdradliwymi wodami Wisły, wtedy jeszcze zupełnie nieuregulowanej, tworzącej rozlewiska, otoczonej moczarami i bagnami.

Tak więc początkowo osadnictwo rozwijało się w niesprzyjających warunkach, na niewielkich wzniesieniach poszatkowanych siecią odnóg Wisły oraz pomniejszych rzek i dopiero z czasem nastąpił proces łączenia się poszczególnych osad w jeden organizm miejski. Procesowi temu towarzyszyło stopniowe zasypywanie wszelkich zagłębień i nierówności terenu.

Zanim u schyłku X wieku wojska piastowskie zdobyły Kraków, na wzgórzu wawelskim istniał gród Wiślan, który w międzyczasie przeszedł także pod panowanie wielkomorawskie. Jednakże ze względu na brak materiałów źródłowych, na temat historii wzgórza przed włączeniem do księstwa i monarchii piastowskiej, można powiedzieć bardzo niewiele.

Pod rządami Piastów rozpoczął się zdecydowanie szybszy rozwój osady na Wawelu. Tutaj umieszczono stolicę diecezji, od roku 1000 podporządkowaną metropolii gnieźnieńskiej. Jakiś czas później, Wawel stał się główną siedzibą piastowskiego księcia, a w czasach panowania Kazimierza Odnowiciela stolicą królestwa.

Kraków6
W owych czasach wnętrze zamkowego dziedzińca jawiło się zupełnie inaczej niż w czasach obecnych. Oryginalny charakter zamku, spotęgowany był jego barwnością i udanym połączeniem wykształconej przez przeszło dwa wieki tradycji gotyckiej ze stylem renesansowym. Zewnętrzne, nie tynkowane mury zamku posiadały barwę czerwoną, ponieważ cegły były dodatkowo zabarwiane. Kontrastowały z nią jasne obramienia okien w kolorze naturalnego kamienia. Całość nakryta była dachem, z kolorowych, ułożonych w deseń dachówek. Zamkowy dziedziniec znajdował się poniżej obecnego poziomu, co powodowało że krużgankowe arkady nabierały jeszcze większej smukłości, dodatkowo pokryty był tłuczoną cegłą, a wszystkie kolumny krużganków pomalowano na czerwono co kontrastowało ze ściennymi malowidłami, utrzymanymi w błękitnych odcieniach. Wysoko, tuż ponad okapem dachów, lśniły w blasku słońca, złocone rozety. Po szesnastoletniej rozbudowie Wawel osiągnąl punkt rozkwitu. Dwa następujące po sobie wydarzenia rozpoczęły powolną degradację zamku. Pierwsze z nich czyli pożar z roku 1595, po którym rozpoczęła się
Kraków4

Dziedziniec zamku

odbudowa i przebudowa pod kierunkiem Giovanniego Trevano (powstały wtedy słynne schody Senatorskie), a drugie to opuszczenie wzgórza wawelskiego przez króla Zygmunta III w roku 1609.

Choć początek siedemnastego stulecia przyniósł do Rzeczpospolitej nowy styl architektoniczny - barok, który objawił się w postaci kościoła św. Piotra i św. Pawła, to sama zabudowa wzgórza wawelskiego nie podlegała już takim przemianom jak wcześniej. Wiek XVII był czasem ciągłych wojen, prowadzących do wyniszczenia kraju. Kraków wraz z zamkiem królewskim, znacznie podupadł po przeniesieniu funkcji stołecznych do Warszawy, efekt ten został spotęgowany przez potop szwedzki w latach 1655-1657. Dość powiedzieć, że o ile na początku wieku miasto liczyło około 30 tysięcy mieszkańców, to pod koniec siedemnastego wieku jego liczba spadła do około 10 tysięcy, co więcej już na początku wieku XVIII nastąpiła kolejna inwazja szwedzka, miasto musiało płacić olbrzymie kontrybucje, a jakby nieszczęść było mało, Kraków nawiedziła epidemia. Zaprószenie ognia przez szwedzkich żołnierzy w 1702 roku, spowodowało największy pożar w historii Wawelu, który zniszczył dużą część renesansowych wnętrz.

Kraków3

Wawel

Warto podkreślić jednak fakt, że mimo iż Kraków znalazł się na równi pochyłej, czemu towarzyszyło ubożenie mieszczaństwa, to osiągający coraz większą potęgę gospodarczą kościół katolicki fundował kolejne budynki klasztorne i kościoły. W samej pierwszej połowie XVII wieku powstało w obrębie ograniczających rozwój murów miejskich... 17 nowych kościołów, 22 klasztory, nie licząc barokowych kaplic i świątyń przebudowanych w nowym stylu. W rezultacie miasto ubożało w coraz większym stopniu, pod koniec XVIII wieku w Krakowie istniały 64 kościoły, a do duchowieństwa należała 1/3 powierzchni miasta (wszystkie posiadłości kleru zwolnione były od prawa miejskiego i opłat do miejskiej kasy).

Najtrudniejszy rozdział w historii wzgórza zamkowego rozpoczął się wraz z trzecim rozbiorem Polski w roku 1795. Najpierw skarbiec koronny został prawie doszczętnie obrabowany przez Niemców, a potem cały zamek został zajęty przez austriackie wojska i zamieniony w wojskowe koszary. Przebudowa została przeprowadzona przez adiunkta dyrekcji budownictwa wojskowego, Jana Chrzciciela Markla. Jak łatwo sobie wyobrazić, użytkowanie przez ponad sto lat obiektu przez żołnierzy spowodowało ogromną dewastację całego wzgórza. Sukcesywnie wyburzano kolejne budowle, a całość opasano systemem nowoczesnych fortyfikacji, co więcej przy południowo-zachodniej krawędzi wybudowano zupełnie nie pasujący do tego miejsca budynek szpitala wojskowego. Podejmowane dwukrotnie w ciągu XIX wieku próby rewaloryzacji Wawelu, nie przyniosły żadnych efektów.

Kraków

Szczerbiec

Wysiłki Polaków zostały nagrodzone dopiero w 1905 roku, kiedy cesarz Franciszek Józef wyraził zgodę na opuszczenie przez wojsko wzgórza. Ceną za to, było m.in. wybudowanie koszar wojskowych (obecne budynki Politechniki Krakowskiej przy ul. Warszawskiej), szpitala wojskowego (przy ulicy Wrocławskiej), a wzgórze wawelskie miało pełnić funkcję oficjalnej rezydencji cesarza.

Pod kierownictwem Zygmunta Hendla, a następnie Adolfa Szyszko-Bohusza, prowadzone były szczegółowe badania archeologiczne i prace restauratorskie. Działań tych, nie przerwała nawet I wojna światowa. To właśnie wtedy odkryto rotundę Najświętszej Panny Marii w... murach budynku kuchni królewskich.

Ostatni jak na razie bardzo zły okres dla zamku, nadszedł w pierwszych dniach września 1939 roku. Tylko cześć najcenniejszych zbiorów została wywieziona bezpiecznie z zamku (m.in. miecz koronacyjny "Szczerbiec" i wspaniała kolekcja arrasów), całą resztę znów zajęli Niemcy, przeznaczając Wawel na siedzibę władz Generalnej Guberni i rezydencję Hansa Franka. W tym okresie przebudowany został budynek kuchni królewskich - tak więc stojąc dziś na dziedzińcu zamkowym, możemy podziwiać najczystszy przykład architektury żywcem wzięty z III Rzeszy.

Po wojnie wznowiono działalność konserwatorską, na przełomie lat 50-tych i 60-tych powróciły z Kanady (po długich i burzliwych przygodach) skarby ewakuowane w 1939 roku, w rezultacie na Wawelu powstała niezwykle cenna kolekcja, łączące w sobie różne pod względem tematyki wystawy.

Kilka praktycznych informacjii o zamkuEdytuj

Ekspozycje w zamku królewskim to: Reprezentacyjne Komnaty Krolewskie, Prywatne Apartamenty Krolewskie, Skarbiec koronny i zbrojownia, Sztuka Wschodu i Wawel Zaginiony.

Godziny otwarcia:

Komnaty:

poniedziałek - zamknięte od wtorku do soboty, od godziny 9:30 do 15:00 w niedziele - od godziny 10:00 do 15:00

Skarbiec i zbrojownia: poniedziałek - zamknięte; od wtorku do soboty - od godziny 9:30 do 15:00 w niedzielę - od godziny 10:00 do 15:00

Zobacz teżEdytuj

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.